Powyższy tytuł zaczerpnąłem z końcowego fragmentu mojego wiersza noszącego tytuł „Paradoks”. Wyliczając w jego strofach swoich przodków, z pewną nieśmiałością odkryłem, że wychodzi mi ciąg geometryczny i lawinowo rosną mi przodkowie. 2, 4, 8, 16, 32, 64… Dochodzę do wniosku, że coś jest nie tak. Co do cholery! Wiersz zamykam stwierdzeniem, że być może „moich” jest pół Warszawy. Wiersz ten napisałem na początku mojej przygody z genealogią. Ponad trzydzieści lat temu. Na moim pierwszym komputerze. Szmat czasu mierzony także zajechanym sprzętem komputerowym oraz kilkoma zmieniającymi się w tym czasie systemami operacyjnymi – DOS, Windows XP, Windows Vista, Windows 7, Windows 8, Windows 10. Windows 11. Było tego trochę.
Na początku mojej genealogicznej przygody nie było łatwo. Na dodatek – oprócz ojca, jego siostry i moich ojczystych dziadków, nie znałem nikogo ze swoich bliskich po mieczu. Po śmierci ojca nieocenioną skarbnicą wiedzy o naszych warszawskich korzeniach była moja matka. Zapisywałem skrupulatnie jej wiedzę o warszawskiej rodzinie ojca. W pamięci rysowałem swoje pierwsze drzewo. Kiedyś nie było tak pomocnych jak dziś wyszukiwarek. Swoje korzenie łowiłem w jedyny wtedy dostępny sposób – pojedynczo z porozrzucanych po licznych parafiach i archiwach rocznikach ksiąg. Szukałem wyłącznie swoich bliskich, gdyż wtedy zajmowałem się wyłącznie linią prostą moich przodków po mieczu i po kądzieli. Było ciężko i cały czas pod górkę. Dzisiaj nadrabiam stracony czas i rozszerzam moje drzewo genealogiczne o nowe spokrewnione ze mną gałęzie. Wyławiam z sieci nawet odległe pokrewieństwa. Żona śmieje się ze mnie, że zacząłem taplać się w dziesiątej wodzie po kisielu.
Z perspektywy lat, moje pierwsze drzewo było zwykłym bonsai. Miniaturką drzewa z niekompletnymi gałązkami i mocno przyciętymi korzeniami. Pamiętam dawne lata, gdy powstawała geneteka. Przez kilka lat, po wpisaniu swojego nazwiska, wyszukiwarka generowała tylko dwa rekordy – Stanisławę i Józefę, których nijak nie potrafiłem umiejscowić w szeregach swoich bliskich. Aby moje miniaturowe drzewo odżyło i rozrosło się do obecnych rozmiarów potrzebowałem czasu, cierpliwości i odpowiedniego „nawożenia”. Bezcennym i sprawdzonym „nawozem” dla mojego genealogicznego dębczaka był efekt pracy licznej rzeszy indeksatorów.
Dzięki wyszukiwarkom, nie wychodząc z domu, nieustannie poznaję nowych swoich krewnych. Niedawno znalazłem nową gałąź do mojego drzewa. Nowo znalezionemu krewnemu obsługiwany przeze mnie program genealogiczny pokazuje czwarty stopień pokrewieństwa. Tym krewnym jest znany starszym Warszawiakom mistrz konserwacji i naprawy dzieł sztuki – Gracjana Lepianko. Ten warszawski rzemieślnik był rodzonym bratem – matki, stryjecznej siostry mojego ojca. Trochę to zawiłe. Ale kto jak kto, jak nie genealodzy poradzą sobie z tym językowym pogmatwańcem. Wiech zapewne powiedziałby prościej – „Szwagroszczak” brata twojego dziadka. I miałby rację.
W internecie na stronie polskaniezwykła.pl znalazłem artykuł o Gracjanie Lepianko. Zacytuję go w całości, gdyż moim zdaniem najlepiej charakteryzuje jego bohatera i celnie oddaje atmosferę starego warszawskiego warsztatu mistrza Gracjana.
„Przez wiele lat był legendą Warszawy, jednak jak się okazało, dość ulotną, młodsze pokolenia nie znają już słynnego nazwiska: Gracjan Lepianko. A przecież tylko on, potrafił nawet z porcelanowego pyłu wskrzesić zgrabną figurkę, pełną zdobień filiżankę, ocalić piękną formę do deserów pokrytą pięknym ornamentem, czy skleić sitko do herbaty w kształcie srebrnego liścia.
Jego maleńki warsztacik mieścił się na Krakowskim Przedmieściu pod numerem 10, prawie naprzeciw kościoła św. Krzyża, gdzie dziś znajduje się punkt, w którym powstają piękne ramy. Pomieszczenie będące pracownią Gracjana Lepianki składało się z kliku miniaturowych części i było nie tylko warsztatem, ale i mieszkaniem artysty. Tylko część pierwsza, ta do której wprost z ulicy prowadziły maleńkie schodki, była dostępna dla zainteresowanych. Ozdobiona portretem właściciela, obwieszona dyplomami uznania chwalącymi jego kunszt, przyciągała także wzrok informacją na temat zainteresowań i uzdolnień Lepianki:
„Najtrudniejsze konserwacje dzieł sztuki, klejenie użytkowe i muzealne. Naprawa fajek”
Nad pracownią znajdowała się druga, równie maleńka izdebka odgrywająca rolę alkierza. Podobno Lepianko – wg Olgierda Budrewicza – dostawał się tam po grubej linie zwisającej z sufitu aż do podłogi – w żadnej izdebce nie starczyło miejsca na drzwi.
Pana Gracjana niezmiennie budził ten sam zegar wygrywający takty „Pierwszej Brygady”. Ten zegar z pozytywką ponoć wyjątkowo podobał się Antoniemu Słonimskiemu, który podobnie jak Gałczyński, był częstym gościem Gracjana Lepianki. Gracjan Lepianko miał rozmaitą klientelę. Przynoszono mu do reperacji najróżniejsze przedmioty dotknięte przez czas: stare wazony, pęknięte lichtarze ze stearyną zastygłą niby łza, statuetki, dewizki, delikatne wachlarze, które miały przedłużyć urodę „gasnących” już dam powierzających mistrzowi swoje ostatnie precjoza… Kiedyś – podobno – przyszła do niego jakaś niemłoda już dama z prośbą o reperację fajki, na ustniku której widniały wyraźnie odciśnięte ślady zębów. Pani ta życzyła sobie, by Lepianko usunął owe ślady. Pan Gracjan przyjrzał się klientce i powiedział: „Nie będę niszczył odcisków zębów pozostawionych przez jakiegoś pradziadka” – podniósł oczy znad okularów
I dość szybko dał do zrozumienia, że rozmowa jest skończona.
W pracowni na Krakowskim Przedmieściu był klimat i nastrój starej Warszawy, taki rzadki w drugim półwieczu ubiegłego stulecia.
Zaproponował: casenove”
Żałuję, że nie poznałem mistrza naprawy starych wymagających sklecenia przedmiotów. Zmarł w maju 1991 roku. Być może szybciej pomógłby mi poskładać potłuczoną i porozrzucaną rodzinną układankę, którą pragnąłem scalić i o którą się modliłem.
Hoc errat in votis!
Mój ojczysty dziadek nieopacznym ruchem
Z zastawy rodzinnej stłukł naczynie kruche.
Moja ojczysta babka zmiotła skorupy do kąta,
On zawinił! On rozbił i niech on posprząta!
Mój ojciec Stanisław, choć mu nie była dana
Możliwość by go ojciec sadzał na swe kolana,
Nie bacząc na matkę, zebrał rozbite szkiełka
I pieczołowicie wszystkie schował do pudełka.
Przechowywał ostałość po mym zacnym dziadzie
Siedemdziesiąt lat zamknięte w szufladzie.
Skrywał, nie wyciągał, poprzestał na chęciach.
Unikał jak ognia tego przedsięwzięcia.
Gdy zabrakło mego ojca, łzy obeschły nieco,
Wziąłem stłuczkę ciekaw czy me ręce sklecą
Warszawską układankę po babce i dziadku
Którą ojciec zmilczał i dał synom w spadku.
Wziąłem to i sklejam. Używam spoiwa.
Pojawia się już zarys i skorup ubywa.
Być może z mej strony zadanie zbyt śmiałe,
By co dziadek rozwalił znowu było całe.
Nawet gdy mi wyjdą z tego dwa fajanse,
Kleję, bo czy kiedyś znów Bóg da mi szansę?
Gdy się z tym uporam i złożę w mozole
Drugi raz nikomu rozbić nie pozwolę.
Jerzy Wnukbauma
